Sala II · Zjawiska, zadania i eksperymenty myślowe

Lista fałszywej pamięci Deese-Roediger-McDermott

Wypróbuj
Wątek: Pamięć i uczenie się
Wątek: Rozumowanie i błędy poznawcze (poboczny)
uwaga o treści: oszustwo

Stanowisko · Wypróbuj

Krótka demonstracja pamięciowa. Przeczytasz dwanaście słów, jedno po drugim, spędzisz dwadzieścia sekund przy małym zadaniu z liczeniem, a potem powiesz, które z dziewięciu słów widziałeś. Część tego, co robi to stanowisko, jest na razie celowo niewyjaśniona. Jego uruchomienie rejestruje w tej przeglądarce anonimowy znacznik „debrief owed”, a strona spłaci ten dług — pełnym wyjaśnieniem tego, co naprawdę się stało — zanim opuścisz demonstrację. Nic, co tu przeczytasz, klikniesz albo odpowiesz, nie jest zapisywane ani nigdzie wysyłane.

Od chwili startu należy ci się debriefing

Krótka demonstracja pamięciowa: przeczytasz listę słów, przez dwadzieścia sekund zajmiesz się czymś innym, a potem odpowiesz, które słowa widziałeś. Część tego, co robi to stanowisko, jest celowo niewyjaśniona z góry. Jego uruchomienie rejestruje w tej przeglądarce jeden anonimowy znacznik „debrief owed” — żadna odpowiedź ani czas nie są zapisywane — a stanowisko spłaci ten dług, zanim demonstracja się skończy.

Uczciwe ograniczenie: jeśli porzucisz tę stronę na stałe i wyczyścisz pamięć przeglądarki, żaden serwis nie wymusi już debriefingu. Dług przetrwa ukończenie, odświeżenie, cofnięcie i późniejszy powrót w tej samej przeglądarce.

Doświadczenie

Stanowisko powyżej pokazuje ci dwanaście słów, jedno po drugim, wysyła cię na dwadzieścia sekund do liczenia wstecz, a potem podaje dziewięć słów i pyta, które z nich widziałeś. Uprzedza z góry, że część tego, co robi, nie jest jeszcze wyjaśniona, i spłaca ten dług, zanim je opuścisz. Uruchom je najpierw — następny akapit zdradza sztuczkę.

W eksperymencie, który odtwarza to stanowisko, trzydziestu sześciu studentów wysłuchało sześciu list po dwanaście słów, z których każda była zbudowana wyłącznie z czołowych skojarzeń jednego słowa, którego nigdy nie przeczytano na głos, a potem zapisało wszystko, co udało im się zapamiętać. Brakujące słowo wracało w 40 procentach list — mniej więcej tak często jak słowa, które naprawdę im przeczytano, ze środka listy.Zbieżne / replikowane Z pamięcią tych studentów nie było nic nie tak. To listy były po prostu bardzo dobre.

Co się dzieje

Sztuczka jest starsza niż praca, która ją rozsławiła. W 1959 roku James Deese zbudował trzydzieści sześć list, każdą z dwunastu pierwszych skojarzeń słowa, którego nigdy nie czytał na głos, i stwierdził, że szansę na to, iż dane słowo wtrąci się do odtwarzania, da się przewidzieć na podstawie tego, jak mocno lista w nie celuje — korelacja 0,87 między prawdopodobieństwem intruzji a siłą skojarzenia. Jego doniesienie leżało potem niemal nieczytane: Roediger i McDermott naliczyli w sumie czternaście cytowań, z czego tylko jedno od 1983 roku, zanim trzydzieści sześć lat później sami po nie sięgnęli.Historyczne / opisowe

Taka lista to zestaw strzałek wycelowanych w słowo, którego tam nie ma. Czytanie table, sit, legs i sofa (stół, siedzieć, nogi, sofa) porusza całą okolicę, w której te słowa mieszkają, a razem z nimi porusza się jej centrum — tyle że nic w śladzie pamięciowym nie jest opatrzone stemplem, skąd pochodzi. Zapytany później, czy widziałeś to centrum, znajdujesz coś, do czego możesz zajrzeć, i czuje się to tak samo jak reszta.

W teście rozpoznawania złudzenie jest ostrzejsze niż w swobodnym odtwarzaniu. W pierwszym eksperymencie Roedigera i McDermott odsetek fałszywych alarmów dla brakującego słowa wyniósł 0,84, przy odsetku trafień 0,86 dla słów, które naprawdę były na liście, podczas gdy słowa niepowiązane wywoływały fałszywe alarmy tylko w 2 procentach przypadków. Poproszeni o ocenę pewności na czteropunktowej skali, badani wybierali najwyższy punkt — pewność, że słowo było na liście — dla brakującego słowa w 58 procentach przypadków.Zbieżne / replikowane

Co to pokazuje

Ponad sztuczkę towarzyską wynosi tę procedurę nie częstość błędu, lecz jakość samego doświadczenia. W drugim eksperymencie, z dwudziestoma czterema listami po piętnaście słów, fałszywe odtworzenia wzrosły do 55 procent, a eksperymentatorzy dołożyli pytanie zapożyczone od Tulvinga: przy każdym słowie uznanym za widziane wcześniej powiedz, czy naprawdę pamiętasz jego prezentację, czy tylko wiesz, że tam było. Spośród nigdy nieprezentowanych słów, które ludzie uznali za widziane wcześniej po przeczytaniu listy i jej odtworzeniu, 72 procent oceniono jako pamiętane, a nie jako wiedziane.Potwierdzone, z ograniczeniami Nie zgadywali pod presją ani nie byli grzeczni: relacjonowali odczuwaną fakturę wspomnienia o zdarzeniu, które nie zaszło — i dlatego tak drobna procedura trafiła do sporów sięgających daleko poza listy słów.

Czego to nie pokazuje

Kusi, żeby przeskoczyć od „rozpoznałem słowo, którego nigdy nie pokazano” do „więc moje wspomnienia z własnego życia mogą być równie zmyślone”. Właśnie ten przeskok jest przedmiotem sporu. To, czy to złudzenie mówi cokolwiek o fałszywej pamięci poza listą słów, jest sporne. Ost i współpracownicy dali 120 osobom standardowy eksperyment z dezinformacją — nagranie z monitoringu, a po nim mylące informacje na jego temat — oraz test DRM jako pozornie niezwiązane zadanie wypełniające; oba efekty wyszły mocno, a korelacje między nimi wyniosły średnio r = -0,01, przy czym rzetelność i moc statystyczną wykluczono jako wyjaśnienia. Autorzy przeglądów tego paradygmatu wskazują w drugą stronę: wiążą różnice indywidualne w tym złudzeniu z fałszywymi wspomnieniami autobiograficznymi, a nawet z fantastycznymi przekonaniami, i twierdzą, że pytanie da się rozstrzygnąć tylko przez wyodrębnienie kilku różnych procesów, które wytwarzają nawet najprostsze fałszywe wspomnienie.Niejednoznaczne / sporne A samo stanowisko nie mierzy w tobie niczego: jedna lista, żadnych norm, żadnego wyniku, nic zachowanego.

Badania i ograniczenia

Dwa zastrzeżenia leżą blisko tej strony. Pierwsze: efekt jest własnością listy co najmniej w takim samym stopniu jak własnością czytającego. Kiedy Stadler, Roediger i McDermott zebrali dane normalizacyjne dla trzydziestu sześciu takich list, rozrzut okazał się ogromny: 60 procent badanych lub więcej fałszywie odtwarzało słowa window i sleep po odpowiadających im listach, przy fałszywym rozpoznaniu powyżej 80 procent, podczas gdy lista zbudowana wokół słowa king dała 10 procent fałszywych odtworzeń i 27 procent fałszywych rozpoznań.Zbieżne / replikowane Nasze stanowisko używa jednej opublikowanej listy i relacjonuje jedną sesję, więc twoje wzruszenie ramion mówi coś o tym połączeniu, a nie o twojej pamięci.

Drugie dotyczy tego, czy wiedza pomaga. Uprzedzenie z góry nie wyłącza po prostu złudzenia, a to, ile daje, zależy od osoby i od wprawy. Przy wyraźnym ostrzeżeniu przed uczeniem się i pięciu próbach uczenie–test na tej samej liście młodzi dorośli praktycznie zlikwidowali fałszywe odtworzenia już w drugiej próbie; starsi dorośli wykorzystali ostrzeżenie, żeby obniżyć fałszywe odtworzenia w pierwszej próbie, a potem nie potrafili ich zmniejszyć już ani trochę przez pozostałe cztery, co autorzy odczytują jako załamanie spontanicznego, samodzielnie inicjowanego monitorowania źródła, a nie jako niezdolność do stosowania się do instrukcji.Potwierdzone, z ograniczeniami Dlatego to stanowisko jest ci winne debriefing, a nie ostrzeżenie: ostrzeżenie stępiłoby demonstrację, nie czyniąc nikogo odpornym, i powiedziałoby ci mniej.

Szuflada badawcza — tezy, źródła i ograniczenia

Każda wyróżniona wyżej teza jest tu zapisana wraz ze swoją oceną dowodów i źródłami. Oceny dotyczą pojedynczych tez; ten serwis nigdy nie wylicza ogólnej punktacji prawdziwości.

Cytowania, noty źródłowe i noty o wsparciu poniżej opisują badania anglojęzyczne i zostają po angielsku nawet na tej przetłumaczonej stronie — ich tłumaczenie stworzyłoby drugi, rozbieżny zapis tego, co mówi źródło.

↩ W eksperymencie, który odtwarza to stanowisko, trzydziestu sześciu studentów wysłuchało sześciu list po dwanaście słów, z których każda była zbudowana wyłącznie z czołowych skojarzeń jednego słowa, którego nigdy nie przeczytano na głos, a potem zapisało wszystko, co udało im się zapamiętać. Brakujące słowo wracało w 40 procentach list — mniej więcej tak często jak słowa, które naprawdę im przeczytano, ze środka listy.

Zbieżne / replikowane

Roediger, H. L., III, & McDermott, K. B. (1995). Creating false memories: Remembering words not presented in lists. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 21(4), 803-814. doi:10.1037/0278-7393.21.4.803 https://psych.hanover.edu/classes/cognition/Papers/RoedigerMcDermott%201996%20DRM%20False.pdf · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: Experiment 1, pp. 804-805: 36 Rice University undergraduates; six lists taken from Deese (1959) — chair, mountain, needle, rough, sleep and sweet — each the first 12 associates from the Russell and Jenkins (1954) norms, read aloud at about 1 word per 1.5 s. The paper also records that "in a few instances, we replaced 1 of the first 12 associates with a word that seemed, in our judgment, more likely to elicit the critical word" (p. 805), so "built entirely from the leading associates" holds exactly for the chair list printed on that page and approximately for the other five. Figure 1 caption: "probability of recall of the studied words was .65, and probability of recall of the critical nonpresented item was .40", and the text states the critical item "was recalled with a probability of .40, or with about the same probability as items that had been presented in the middle of the list".

Gallo, D. A. (2010). False memories and fantastic beliefs: 15 years of the DRM illusion. Memory & Cognition, 38(7), 833-848. https://doi.org/10.3758/MC.38.7.833 · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: Abstract characterises the DRM effect as an established "associative memory illusion, whereby people falsely remember words that were not presented" that has "broadly influenced basic theories of memory in cognitive psychology and neuroscience" over fifteen years of research — supporting the "replicated, not a one-off" half of the grade rather than the specific 40 per cent figure.

↩ Sztuczka jest starsza niż praca, która ją rozsławiła. W 1959 roku James Deese zbudował trzydzieści sześć list, każdą z dwunastu pierwszych skojarzeń słowa, którego nigdy nie czytał na głos, i stwierdził, że szansę na to, iż dane słowo wtrąci się do odtwarzania, da się przewidzieć na podstawie tego, jak mocno lista w nie celuje — korelacja 0,87 między prawdopodobieństwem intruzji a siłą skojarzenia. Jego doniesienie leżało potem niemal nieczytane: Roediger i McDermott naliczyli w sumie czternaście cytowań, z czego tylko jedno od 1983 roku, zanim trzydzieści sześć lat później sami po nie sięgnęli.

Historyczne / opisowe

Roediger, H. L., III, & McDermott, K. B. (1995). Creating false memories: Remembering words not presented in lists. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 21(4), 803-814. doi:10.1037/0278-7393.21.4.803 https://psych.hanover.edu/classes/cognition/Papers/RoedigerMcDermott%201996%20DRM%20False.pdf · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: p. 804: "he developed 36 lists, 12 words per list. Each list was composed of the 12 primary associates of a critical (nonpresented) word"; "Deese obtained a correlation of .87 between the probability of an intrusion in recall (from one group of subjects) and the probability of occurrence of the word as an associate to members of the list (from a different group)"; and "since the Social Science Citation Index began publication in 1969, the article has been cited only 14 times, and only once since 1983". The 36-year gap is 1959 to 1995.

Deese, J. (1959). On the prediction of occurrence of particular verbal intrusions in immediate recall. Journal of Experimental Psychology, 58(1), 17-22. Journal of Experimental Psychology, volume 58, issue 1, pages 17-22 (1959); PubMed record PMID 13664879 confirms author, title, journal, volume and pagination. · samo cytowanie
Nota o wsparciu: The primary publication being described. Not consulted directly: the PubMed record confirms author, title, journal, volume and pagination but carries no abstract, and no full text was reachable, so every detail above is taken from Roediger and McDermott's account of it rather than from Deese himself.

↩ W teście rozpoznawania złudzenie jest ostrzejsze niż w swobodnym odtwarzaniu. W pierwszym eksperymencie Roedigera i McDermott odsetek fałszywych alarmów dla brakującego słowa wyniósł 0,84, przy odsetku trafień 0,86 dla słów, które naprawdę były na liście, podczas gdy słowa niepowiązane wywoływały fałszywe alarmy tylko w 2 procentach przypadków. Poproszeni o ocenę pewności na czteropunktowej skali, badani wybierali najwyższy punkt — pewność, że słowo było na liście — dla brakującego słowa w 58 procentach przypadków.

Zbieżne / replikowane

Ost, J., Blank, H., Davies, J., Jones, G., Lambert, K., & Salmon, K. (2013). False memory is not equal to false memory: DRM errors are unrelated to the misinformation effect. PLoS ONE, 8(4), e57939. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0057939 · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: Independent replication of the recognition effect in a different laboratory and country: 120 University of Portsmouth undergraduates showed 68 per cent false recognition of critical lures against 3 per cent for new items, F(2,238) = 621.13, p < .001 — a smaller lure rate than Roediger and McDermott's, which is why the claim quotes their figures as theirs rather than as a universal constant.

↩ W drugim eksperymencie, z dwudziestoma czterema listami po piętnaście słów, fałszywe odtworzenia wzrosły do 55 procent, a eksperymentatorzy dołożyli pytanie zapożyczone od Tulvinga: przy każdym słowie uznanym za widziane wcześniej powiedz, czy naprawdę pamiętasz jego prezentację, czy tylko wiesz, że tam było. Spośród nigdy nieprezentowanych słów, które ludzie uznali za widziane wcześniej po przeczytaniu listy i jej odtworzeniu, 72 procent oceniono jako pamiętane, a nie jako wiedziane.

Potwierdzone, z ograniczeniami

Roediger, H. L., III, & McDermott, K. B. (1995). Creating false memories: Remembering words not presented in lists. Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition, 21(4), 803-814. doi:10.1037/0278-7393.21.4.803 https://psych.hanover.edu/classes/cognition/Papers/RoedigerMcDermott%201996%20DRM%20False.pdf · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: Experiment 2, pp. 807-808: 30 subjects, 24 lists of 15 associates from Russell and Jenkins (1954) presented by tape at a 1.5-s rate. Results: "Subjects recalled the critical nonpresented word on 55% of the lists". Table 2 and text: in the study + recall condition the critical lure was called old .81 of the time, of which remember judgments were .58 — "with remember judgments being made 72% of the time (i.e., .58 divided by .81 times 100) for words that had never been presented". The remember-know procedure is attributed in the paper to Tulving (1985). Graded supported_with_limits rather than convergent_or_replicated: unlike the recall and recognition claims above, no independent replication of the remember/know split was opened for this entry, so the warrant is one experiment (n = 30) in the constituting paper.

↩ To, czy to złudzenie mówi cokolwiek o fałszywej pamięci poza listą słów, jest sporne. Ost i współpracownicy dali 120 osobom standardowy eksperyment z dezinformacją — nagranie z monitoringu, a po nim mylące informacje na jego temat — oraz test DRM jako pozornie niezwiązane zadanie wypełniające; oba efekty wyszły mocno, a korelacje między nimi wyniosły średnio r = -0,01, przy czym rzetelność i moc statystyczną wykluczono jako wyjaśnienia. Autorzy przeglądów tego paradygmatu wskazują w drugą stronę: wiążą różnice indywidualne w tym złudzeniu z fałszywymi wspomnieniami autobiograficznymi, a nawet z fantastycznymi przekonaniami, i twierdzą, że pytanie da się rozstrzygnąć tylko przez wyodrębnienie kilku różnych procesów, które wytwarzają nawet najprostsze fałszywe wspomnienie.

Niejednoznaczne / sporne

Ost, J., Blank, H., Davies, J., Jones, G., Lambert, K., & Salmon, K. (2013). False memory is not equal to false memory: DRM errors are unrelated to the misinformation effect. PLoS ONE, 8(4), e57939. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0057939 · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: Abstract and results: 120 participants watched CCTV footage, received misleading post-event information, completed free recall and recognition tests, and did a DRM test "as an ostensibly unrelated filler task"; "Despite obtaining robust misinformation and DRM effects, there were no correlations between a broad range of misinformation and DRM effect measures (mean r = -.01). This was not due to reliability issues with our measures or a lack of power."

Gallo, D. A. (2010). False memories and fantastic beliefs: 15 years of the DRM illusion. Memory & Cognition, 38(7), 833-848. https://doi.org/10.3758/MC.38.7.833 · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: Abstract supplies the opposing side: "Some applicability is evident from research linking individual differences in the DRM illusion to false autobiographical memories (e.g., misremembering public events) and fantastic autobiographical beliefs (e.g., memories from past lives). But which aspects generalize?" — and argues that "multiple and often opposing psychological processes cause even the most basic false memories", so isolating component processes is required to answer the question.

↩ Kiedy Stadler, Roediger i McDermott zebrali dane normalizacyjne dla trzydziestu sześciu takich list, rozrzut okazał się ogromny: 60 procent badanych lub więcej fałszywie odtwarzało słowa window i sleep po odpowiadających im listach, przy fałszywym rozpoznaniu powyżej 80 procent, podczas gdy lista zbudowana wokół słowa king dała 10 procent fałszywych odtworzeń i 27 procent fałszywych rozpoznań.

Zbieżne / replikowane

Stadler, M. A., Roediger, H. L., III, & McDermott, K. B. (1999). Norms for word lists that create false memories. Memory & Cognition, 27(3), 494-500. https://doi.org/10.3758/BF03211543 · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: Abstract: "We tested false recall and false recognition for critical targets from 36 lists. Despite the fact that all lists were constructed to produce false remembering, the diversity in their effectiveness was large--60% or more of subjects falsely recalled window and sleep following the appropriate lists, and false recognition for these items was greater than 80%. However, the list generated from king led to 10% false recall and 27% false recognition."

↩ Uprzedzenie z góry nie wyłącza po prostu złudzenia, a to, ile daje, zależy od osoby i od wprawy. Przy wyraźnym ostrzeżeniu przed uczeniem się i pięciu próbach uczenie–test na tej samej liście młodzi dorośli praktycznie zlikwidowali fałszywe odtworzenia już w drugiej próbie; starsi dorośli wykorzystali ostrzeżenie, żeby obniżyć fałszywe odtworzenia w pierwszej próbie, a potem nie potrafili ich zmniejszyć już ani trochę przez pozostałe cztery, co autorzy odczytują jako załamanie spontanicznego, samodzielnie inicjowanego monitorowania źródła, a nie jako niezdolność do stosowania się do instrukcji.

Potwierdzone, z ograniczeniami

Watson, J. M., McDermott, K. B., & Balota, D. A. (2004). Attempting to avoid false memories in the Deese/Roediger-McDermott paradigm: Assessing the combined influence of practice and warnings in young and old adults. Memory & Cognition, 32(1), 135-141. https://doi.org/10.3758/BF03195826 · dostęp 2026-08-24
Nota o wsparciu: Abstract: half of each age group "were given an explicit warning about the DRM paradigm prior to encoding and were asked to attempt to avoid recalling any associated but nonpresented words"; "When a warning about false recall was provided, young adults virtually eliminated false recall by the second trial. Even though old adults also used warnings to reduce false recall on Trial 1, they were still unable to decrease false memories across the remaining four study-test trials"; the authors conclude that old adults "have a breakdown in spontaneous, self-initiated source monitoring". Graded supported_with_limits because this is a single study of one repeated list, and the wider warning literature is itself mixed.

Sala II: Zjawiska, zadania i eksperymenty myślowe
Wątek: Pamięć i uczenie się
Wątek: Rozumowanie i błędy poznawcze

Doświadczenie

Co się dzieje

Co to pokazuje

Czego to nie pokazuje

Badania i ograniczenia

Powiązane