Zadanie selekcyjne Wasona

Przed tobą leżą cztery karty: E, K, 4, 7. Każda ma literę po jednej stronie i liczbę po drugiej, a do sprawdzenia dostajesz regułę — każda karta z samogłoską ma na odwrocie liczbę parzystą. Twoim zadaniem jest odwrócić tylko te karty, które mogą powiedzieć, czy reguła się trzyma. Zanim wybierzesz, warto wiedzieć, jak to zwykle wygląda: gdy ludzie dostają cztery karty i regułę w rodzaju „jeśli karta ma po jednej stronie samogłoskę, to po drugiej ma liczbę parzystą”, większość sprawdza kartę z samogłoską i kartę z liczbą parzystą — a pomija kartę z liczbą nieparzystą, tę jedyną, która naprawdę mogłaby złamać regułę. W pierwotnych badaniach Wasona niemal wszyscy wybierali karty wymienione w regule, a w setkach późniejszych eksperymentów dwie logicznie poprawne karty w tej abstrakcyjnej wersji wybiera tylko mniej więcej od 4% do 20% osób.Zbieżne / replikowane Jeśli ciągnęło cię do E i 4, jesteś w bardzo licznym towarzystwie.

Dziwne jest nie to, że zagadka jest trudna — dziwne jest to, że kosmetyczna przeróbka czyni ją łatwą. Przebierz tę samą strukturę kart w regułę, której trzeba pilnować — „jeśli ktoś pije piwo, to musi mieć więcej niż 19 lat”, z kartami dla osoby pijącej piwo, osoby pijącej colę, osoby szesnastoletniej i osoby dwudziestodwuletniej — a nagle większość ludzi odpowiada poprawnie, sprawdzając pijącego piwo i szesnastolatka. W takich deontycznych wersjach (o egzekwowaniu reguły) poprawnego wyboru dokonuje około dwóch trzecich uczestników, wobec mniej więcej jednej piątej w wersjach abstrakcyjnych.Zbieżne / replikowane Dlatego stanowisko powyżej rozdaje ci obie zagadki: najpierw litery i liczby, potem bar (nasza wersja po prostu przyjmuje granicę wieku 18 lat). Logiczny szkielet jest w obu rundach identyczny; zmienia się tylko ubranie, a wraz z nim to, co twój umysł sprawdza samorzutnie.

Dlaczego historyjka o barze miałaby odblokować problem, który litery i liczby zatrzaskują? Jedna z wpływowych odpowiedzi sięga raczej do naszej historii społecznej niż do szkolenia w logice. Leda Cosmides zaproponowała wyjaśnienie, że ludzie dobrze radzą sobie z wersjami o egzekwowaniu reguły, ponieważ ludzki umysł nosi w sobie wyewoluowany mechanizm wyłapywania oszustów w wymianie społecznej — umów o postaci „jeśli bierzesz korzyść, musisz ponieść koszt”. Kiedy reguła jest kontraktem społecznym, a zadaniem jest znalezienie tych, którzy ją łamią, poprawnie odpowiada 65–80% ludzi, nawet przy regułach zupełnie nieznanych, a wzorzec ten odnotowano w bardzo różnych społecznościach — od studentów w USA po Shiwiar, łowców-ogrodników z amazońskiego Ekwadoru.Potwierdzone, z ograniczeniami Niezależnie od tego, jakie wyjaśnienie okaże się ostateczne, dwie rundy, które masz za sobą, unaoczniają jedno: to, do czego twoim zdaniem służy reguła, kształtuje to, jakich dowodów zaczynasz szukać.

Odwrócenie E i 4 stawia cię po stronie większości, a nie po stronie osób niedbałych. Pominięcie karty z liczbą nieparzystą nie pokazuje, że ktoś jest ogólnie nielogiczny albo mało inteligentny: dokładnie tę samą strukturę reguły większość ludzi rozwiązuje, kiedy przedstawi się ją jako regułę do egzekwowania, więc niepowodzenie wiąże się ze sposobem interpretowania problemu, a nie ze stałą niezdolnością do rozumowania. Analiza bayesowska Oaksforda i Chatera idzie dalej: przekonują oni, że typowe „błędne” wybory mogą być rozsądnym zbieraniem informacji, jeśli ludzie traktują zadanie jako pytanie o to, które karty mówią najwięcej o niepewnej regule — a zatem zadania nie należy czytać jako testu ogólnej racjonalności w stylu IQ.Potwierdzone, z ograniczeniami Nic na tej stronie nie jest punktowane ani zapisywane, a „pomyłka” w rundzie abstrakcyjnej mówi ci o słynnym wzorcu w ludzkim rozumowaniu — a nie o twojej inteligencji.

Peter Wason wprowadził zadanie czterech kart w latach sześćdziesiątych XX wieku i od tego czasu stało się ono jednym z najintensywniej badanych problemów w psychologii rozumowania. Rozstrzygnięte natomiast nie zostało. Wciąż trwa spór o to, dlaczego sformułowanie i treść tak dramatycznie zmieniają wyniki: konkurencyjne wyjaśnienia obejmują wyuczone pragmatyczne schematy „przyzwolenia” (Cheng i Holyoak), wyewoluowane wyłapywanie oszustów (Cosmides), uwagę sterowaną relewancją oraz racjonalne poszukiwanie informacji, a jedna metaanaliza doliczyła się co najmniej 15 odrębnych teorii tego zadania. Sperber ze współpracownikami pokazali, że potrafią doprowadzić ludzi do sukcesu w wersjach niespołecznych i opisowych, zmieniając jedynie kontekst, który czyni przypadki falsyfikujące relewantnymi — co jest bezpośrednim wyzwaniem dla wyjaśnień związanych właśnie z regułami społecznymi lub deontycznymi.Niejednoznaczne / sporne

Potraktuj więc obie powyższe zagadki jak demonstrację o twardej powierzchni i spornym wnętrzu: to, co ludzie wybierają w sposób powtarzalny, jest dobrze udokumentowane w setkach eksperymentów, natomiast o to, dlaczego tak robią, wciąż się spiera. Tam, gdzie badania milczą — na przykład o tym, co czyjeś pojedyncze wybory mówią o tej osobie — milczy też ta strona.